Ο Χρουστσόφ, ο διάδοχος του Στάλιν, στη δεκαετία του εξήντα, σε μια στιγμή ρητορικής οργής, απείλησε να εξαφανίσει με τους πυραύλους του την Ακρόπολη στην άβυσσο:
- Είμαι ο άλλος Δίας που με τον κεραυνό του θα καταποντίσει στα Τάρταρα τον Καύκασο. Και τον Προμηθέα του. Μοιάζει σα να μας έλεγε.
Σήμερα, μια γενεά αργότερα, η Ακρόπολη λαβαίνει εκδίκηση. Για κείνη τη φοβέρα που την έσκιαζε τότε.
Η περεστρόικα στη Σοβιετική Ένωση δεν είναι άλλο, παρά η απόπειρα να επιστρέψει η Επανάσταση στη δημοκρατία του Σόλωνα. Και η δημοκρατία του Σόλωνα είναι το ζωντανό πνεύμα που επικάθεται στα έργα της Ακρόπολης. Αποτύπωση, παράσταση και εικόνα.
Το πολιτικό μήνυμα που αφήνεται να χυθεί στους ορίζοντες και στους αιθέρες από την παρουσία της Ακρόπολης στη γη είναι η δημοκρατία του Σόλωνα.
Προσέχετε! Όχι η δημοκρατία του Περικλή. Η κατάσαθρη και η ιμπεριαλιστική, που οδήγησε στον εμφύλιο πόλεμο και στον αφανισμό της αρχαίας Ελλάδας. Αλλά η δημοκρατία του Σόλωνα. Η θαλερή, η τραχεία και η πολυδύναμη που δοκιμάστηκε στα Μηδικά. Και μέσα από τη σύγκρουση του μέτρου με την υπερβολή οδήγησε τον άνθρωπο στην ιδέα της νίκης.
Επανάσταση ονομάζουμε το ηθικό ηφαίστειο που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο και βρίσκεται συνεχώς εν ενεργεία. Σε όσους βέβαια βρίσκεται εν ενεργεία. Γιατί στους περισσότερους είναι σβηστό.
Ας δούμε στα σύντομα πως αυτή η ιδέα της Επανάστασης με τη περεστρόικα ξαναγυρίζει στη δημοκρατία του αθηναίου Σόλωνα και στο ζωντανό πνεύμα της Ακρόπολης. Ύστερα από εφτά κύκλους.
Ο πρώτος κύκλος της Επανάστασης αρχίζει με τον Ηράκλειτο, το Δημόκριτο και τον Επίκουρο. Τους τρεις μεγάλους έλληνες ιεράρχες της ζωής και της ύλης.
Ο σκοτεινός Ηράκλειτος εμίλησε για το αιώνιο γίγνεσθαι των πραγμάτων. Στην ιδέα της εξέλιξης είδε το σφυγμό του θεού και την αναπνοή της φύσης. Μας άφηκε τη γνώμη του για τη διαλεκτική των όντων, για την αρμονία των αντιθέσεων, για τον πόλεμο, το Λυτρωτή και το Σωτήρα του σύμπαντος.
Ο Δημόκριτος είναι ο άχραντος της υλικής υφής του κόσμου και ο μυστικός των συμπτώσεων και της τύχης. Επερίμενε εικοσιπέντε αιώνες. Τότε τον ανακάλυψε ο Δάλτον και έφερε τα πάνου κάτω στη Φυσική. Όπως ακριβώς άλλο τόσο περίμενε και ο Οιδίπους, ώσπου να τον ανακαλύψει ο Φρόυντ και να φέρει τα πάνου κάτω στην Ψυχολογία.
Σήμερα το Δημόκριτο τον έχουμε ανακηρύξει τροφέα του ανθρώπινου γένους και pater patriae universalis. Γιατί ζούμε και είμαστε, χάρη στα προϊόντα του φωτισμένου του νου. Χάρη στην ατομική ενέργεια, τους πυρηνικούς αντιδραστήρες, το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο, τα τρανζίστορς, τα ραδιοϊσότοπα και τα πολλά άλλα.
Ο Επίκουρος, απλός σαν το κελάρυσμα των πηγών και τις εικόνες των βράχων, είναι ο ομόδοξος των αετών και ο δραγάτης των τυράννων. Αυτός εξεσκέπασε τις χειρότερες πανούκλες της ψυχής μας. Ανακάλυψε τα φαντάσματα των θεών, τη λοιμική του ιερατείου, τα σοφίσματα και τις πλάνες του πνευματικού κηφηναριού.
- Αντρειωμένοι μου και μελλοθάνατοι, είναι σα να μας λέει. Χαρείτε το άπειρα ελκυστικό στοιχείο αυτού του άπειρα πικρού κόσμου. Υπερήφανα όμως και μετρημένα. Μέσα στην απλότητα της αλήθειας και τη μοσκοβολιά της ανθρωπιάς. Χαρείτε το πλούτος της φτωχής μας ζωής. Γιατί αύριο η ψυχή μας κάνει πανιά. Η μικρή χαϊδεμένη, η τρυφερή και η παραπονιάρα ψυχή μας, που ξεκορμίζει, ορφανεύει, χάνεται. Όπως χάνεται ο καπνός και ο άνεμος.
Δεν είναι τυχαίο που ο Μαρξ έλαβε για θέμα στη διδακτορική διατριβή του το Δημόκριτο και τον Επίκουρο.
Στον πρώτο κύκλο της Επανάστασης πρέπει ακόμη να λογαριάσεις και τους έλληνες σοφιστές. Ακριβέστερα το καλό κομμάτι της θεωρίας και της φύσης των σοφιστών. Εννοώ εκείνο το στοιχείο που υπάρχει κρυμμένο και μέσα στο μεγάλο τους πολέμιο, τον Πλάτωνα.
Το στοιχείο αυτό είναι η απόλυτη αξία που αναγνώρισαν οι σοφιστές στον άνθρωπο και τον είπανε μέτρο των πραγμάτων. Στην προσπάθειά τους να χτυπήσουν το ανεμογκάστρι του μυαλού μας. Το υπερπέραν δηλαδή, το υπερουράνιο, τους θεούς και όλα τα επίλοιπα σημεία της φαντασίας.
Ο δεύτερος κύκλος της Επανάστασης είναι ο ευρωπαϊκός διαφωτισμός. Από το Λοκ και το Χιουμ και το Βάκωνα ως το Μοντεσκιέ το Ρουσσώ το Ντιντερό και το φραγγέλιο του Βολταίρου.
Ο τρίτος κύκλος είναι η γαλλική επανάσταση του 1789. Τα Χριστούγεννα της ανθρωπότητας, όπως είπε ένας σοφός της εποχής.
Στη γαλλική επανάσταση μαζί με τη Βαστίλη εγκρεμίστηκαν στην άβυσσο δεκαπέντε αιώνες, που τους έχτισαν τα σκοτάδια, οι όχεντρες, τα φίμωτρα, το μαύρο αίμα, η αδικία, η απανθρωπίά, ο θρίαμβος της αμάθειας και ο μινώταυρος στοχασμός.
Με μια λέξη οι ανήλιαγοι ναοί και η ιερή εξέταση.
Ο τέταρτος κύκλος της Επανάστασης ανοίγεται με τους ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού. Με το Μαρξ και τον Ένγκελς.
Τούτο το δίδυμο έδεσε με μπετόν και με σίδερο το οικοδόμημα της σοσιαλιστικής ουτοπίας του Φουριέ, του Όουεν, το Προυντόν του Μπακούνιν και των άλλων ευγενικών ονειροπόλων.
Και πόσο πικρή εστάθηκε η ζωή του Μαρξ! Εκείνος που θα την διαβάσει και δεν θα δακρύσει, δεν ημπορεί...πίθηκος θά’ ναι ή ιησουίτης.
Ο πέμπτος κύκλος της Επανάστασης είναι ο Λένιν. Ο αρχάγγελος πια, και ο πρωτοστάτης για κάθε κοινωνικό ρεμπελιό και ζορμπαλίκι.
Ο Λένιν προχωρεί κρατώντας στο χέρι του μια σιδερένια πυγμή και μια αναμμένη δάδα. Καθώς σκορπίζει τα σκοτάδια της κοινωνικής κτηνωδίας δορυφορείται από τις αγγελικές τάξεις των παλαιών μπολσεβίκων.
Ο Λένιν ήταν καθαρός σαν το κρύσταλλο. Δεν ανεχόταν τον εγωισμό, την κενοδοξία, το φθόνο, τη μοχθηρία, την εκδίκηση, τη μικροπρέπεια.
Εξεκίνησε από τα ψηλά βουνά και τα βάραθρα σα μια σταγόνα καθαρό νερό. Από τα Ουράλια ή το Κάμβριο της γεωλογίας και των παλαιοντολόγων. Και από τον Καύκασο ή το βράχο του πρώτου θεού επαναστάτη. Του έλληνα Προμηθέα.
Από κείνα τα αμίαντα ύψη ο Λένιν ροβολά τον κατήφορο αστερόεντας και καταρραχτικός. Και ογκούται στιγμή τη στιγμή. Μέσα σε εικοσιπέντε χρόνια γίνεται Βόλγας και Δνείπερος και Δον και Μαύρη Θάλασσα. Γίνεται η νέα Ερυθρά Θάλασσα που θα καταποντίσει τους τσάρους και όλες τις Ρωσίες τους.
Ο Λένιν είναι ο ακόλουθος στα επαναστατικά βήματα του Προμηθέα. Μεταβίβασε τη σκυτάλη της Επανάστασης από τους θεούς στους ανθρώπους. Και τη Μυθολογία την έκαμε Ιστορία.
Ο έκτος κύκλος της Επανάστασης είναι το σταλινικό φαινόμενο. Ποιος είναι ο ρόλος του Στάλιν στη σοσιαλιστική επανάσταση; Εδώ οφείλει να διαλογιστεί κανείς στα μικρά παράλογα, για να μην κάνει τα μεγάλα λάθη.
Παίρνω την εκδοχή ότι χωρίς το Στάλιν η επανάσταση του Οχτώβρη θα κατέρρεε. Όχι, γιατί δεν υπάρχουν μέθοδες σκληρότητας λιγότερο απάνθρωπες. Αλλά γιατί το έργο του Λένιν και των παλαιών μπολσεβίκων ήταν τόσο κοσμογονικό, ώστε να αξιώσει νομοτελειακά έναν ισοδύναμα εξαιρετικό φόρο θυσιών και τρόμου. Αυτός ο νόμος της φύσης στην περίπτωση του έκτου κύκλου μεταφράζεται σαν η Αναγκαιότητα της τρομοκρατίας του Στάλιν.
Η θέση αυτή δεν επαινεί μονοσήμαντα τον Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν. Αντίθετα ορθώνει ένα αιώνιο μνημείο λύπης, απορίας και τρυφερής θύμησης για τα αγνά θύματα της τρομοκρατίας του Στάλιν.
Για το Μπουχάριν, τον Τόμσκι, το Σερεμπριακόφ. Για τον Κουϊμπίτσεφ, τον Κίρωφ, το Ρίκοφ, το Σαπρόνοφ. Για το Ζηνόβιεφ, το Ρουτζοντάκ, τον Κάμενεφ, τον Τουχατσέφσκι. Για το Σοκόλνικοφ, το Ραζιάνοφ, το Λάσεβιτς. Για τον Κόροτκοφ, το Ράντεκ, τον Τσουμπάρ. Για τον Πρεομπραζένσκι, τον Πιατακόφ, το Ρακόβσκι. Για το δαιμονικό Λέοντα Νταβίντοβιτς Τρότσκι και τον αδρό Γριγόρι Κονσταντίνοβιτς Ορτζονικίτζε.
Τούτο, και τόσο, το προσκλητήριο των νεκρών και των απόντων από την ελληνική σάλπιγγα.
Μέσα στην ιστορία ο Στάλιν είναι ο μεγάλος δήμιος. Σέρνει όμως μαζί του το δίκιο και την ανάγκη. Γιατί ύψωσε το επιβλητικότερο έργο. Επροστάτεψε το φύτρο της επανάστασης από το αφάνισμα που του ετοίμαζαν σεισμοί και καταποντισμοί, λοιμοί και λιμοί, κατακλυσμοί και τυφώνες.
Στο Στάλιν βλέπω τη διαταγή του Αλέξανδρου να κατασκαφθούν οι Θήβες, για να ξεκινήσουν οι Μακεδόνες. Και μετά την άλωση της Τύρου, βλέπω τη βλοσυρή του βούληση να μη μείνει δημογέροντας και μικρό παιδί άσφαχτο. Για να προχωρήσουν οι μακεδόνες.
Στο Στάλιν βλέπω τις λεγεώνες των νεκρών, που αραδαριά τις έστησε μαύρα μνημεία Ιούλιος Καίσαρ. Στην Ισπανία, στο Νωρικό, στη Γαλατία, στη Ναρβωνίτιδα, στις Γερμανίες, στη Βελγική. Για να κάνει Ευρώπη τις τρώγλες και τη βαρβαριά ιστορία. Και να ιδρύσει, μετά την κύηση του σκοτεινού Μεσαίωνα, τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Ο Στάλιν είναι οι εκατοντάδες χιλιάδες τα πτώματα, που έσπειρε ο Ναπολέων, από το Μποροντίνο ως τις πυραμίδες του Νείλου και ως τις θάλασσες του Νέλσωνα, για να ιδρύσει την Ενωμένη Ευρώπη. Ο Βοναπάρτης στον καιρό του ήταν το θηρίο και το τέρας. Σήμερα μας φαίνεται ο μακραγναντευτής και ο πρώιμος καρπός.
Και να μην λησμονούμε πως το Στάλιν τον εγέννησε η σοσιαλιστική επανάσταση των Ρώσων, όπως το Ναπολέοντα τον εγέννησε η αστική επανάσταση των Γάλλων.
Η ιστορία, σύντροφοι, πάντα επροχώρησε με την κραυγή της γέννας και με ποτάμι τα αίματα.
Ο Στάλιν είναι η τρομάρα που σκόρπισε ο Ιβάν ο Τρομερός. Για να σμιλέψει σε κράτος την αγωνία και το χάος από τη Ρίγα της Βαλτικής ως τον Λένα και τη Σαχαλίνη.
Ο Στάλιν, το λέει και το ψευδώνυμο, είναι το μπετόν αρμέ της επανάστασης. Είναι ο φέροντας σκελετός του κτηρίου, που σαν γιαπί φαίνεται βέβαια άσχημο. Γιατί δεν έχει ακόμη την ορθομαρμάρωση, τις παραστάδες, τη γραφή των τοίχων με τους μαιάνδρους, τα μυθικά θέματα και τα ποικίλα άνθη.
Ο Στάλιν είναι η οργή στη βούληση. Είναι η ξερή λάμψη του μυαλού. Στο μυϊκό σύστημα και στα κόκαλα είναι ό,τι η πυγμή του πύκτη και ό,τι το σφίξιμο του παλαιστή.
Ο Στάλιν ενσαρκώνει τη φιλοσοφία της αναγκαιότητας του κακού στη φύση και στην ιστορία. Είναι η πειραματική απόδειξη στην πρόταση του Τόμας Μαν πως όλα τα μεγάλα έργα του ανθρώπου τα δημιούργησε ο διάβολος.
Ο Στάλιν είναι η καθαγίαση και η ευλογία του μηδενός στην οντολογική του φύση και ουσία.
Η δράση του Στάλιν μοιάζει με τη γεύση της αττικής τραγωδίας που γεννήθηκε μαζί με τη δημοκρατία του Σόλωνα. Σημάδι πως την κοινωνική υγεία είναι ανάγκη να την προλαβαίνει και να τη διακονεί το δύσκολο και το λυπηρό.
Το επεισόδιο λέει πως μια μέρα ο Σόλων, λίγο προτού πεθάνει, φοβέρισε με το μπαστούνι του το Θέσπι, επειδή έφερε στους Αθηναίους την αττική τραγωδία. Αυτή η ιστορία ξαναπαίζεται στα τελευταία κείμενα του Λένιν. Άρρωστος πια, και σε απόσταση βολής από το θάνατο, ο Βλαδήμιρος Ίλιτς ορμηνεύει τους συντρόφους να κρατήσουν το Στάλιν μακριά από την αρχηγία του κόμματος.
Αλλά ποιος έφτανε πια να σταματήσει τον Αισχύλο. Τώρα που είχε πολεμήσει στο Μαραθώνα και στον Άρειο Πάγο της Ορέστειας. Και ποιος έφτανε να σταματήσει το Στάλιν. Όταν πια πολέμησε στη βαριά βιομηχανία της Σοβιετικής Ένωσης και στο Τσαρίτσιν;
Ο Στάλιν είναι η ύαινα Ανάγκη. Είναι η Ερινύα που δε μας αφήνει να κοιμηθούμε, για να μη μας πάρουν για πεθαμένους οι σκύλοι. Στα περιβόλια και στα χτήματά μας είναι τα Σιδερένια και το Αγκαθινό.
Ο Στάλιν είναι ο πρωτομάστορας της Άρτας που έχτισε την έμορφη γυναίκα του στις καμάρες του γιοφυριού, για να στοιχειώσει το πέρασμα της επανάστασης. Η Ναντέζντα Αλληλούγεβα αυτοκτόνησε το 1932. και μαζί της έχτισε όλους τους παλιούς μπολσεβίκους. Και πολλά ορφανά, διαβάτες και χήρες.
Σήμερα η κόρη του, μικρή Αντιγόνη, παίρνει το Στάλιν από το χέρι και τον περπατάει στις στράτες του κόσμου. Με τα Ωσαννά και με τα Αλληλούια. Τυφλός Οιδίπους και κατάρατος τραβά το δρομί της εξορίας του. Οδοιπόρος στην αδιάλλακτη στέπα του σκληρού του έργου.
Κάποτε θα φτάσει στο αηδονοτόπι του δικού του Κολωνού. Και όπως ο παλαιός Οιδίποδας, εκείνος ο δικαιωμένος στερνά και ο αγνός, θα αναληφτεί στη μνήμη των ανθρώπων.
Αυτός ο χωρικός των πρωινών.
Ο έβδομος κύκλος είναι η περεστρόικα. Η στροφή δηλαδή στην ανασύνταξη των δυνάμεων της σοσιαλιστικής επανάστασης.
Η περεστρόικα είναι η νομοτελειακή στιγμή υπέρβασης της σταλινικής ανάγκης.
Αρκεί η δοκιμασία. Ο φόβος, η στέρηση, η σιωπή, το αδιαφανές παραπέτασμα και τα τείχη. Αρκούν και φτάνουν. Για να μη φτάσει ο άνθρωπος, που γεννήθηκε από την επανάσταση του Λένιν, να καταντήσει στην ανεξαίρετη παράκρουση. Να μη γίνει το σοσιαλιστικό εργοτάξιο ομαδικό φρενοκομείο.
Από την άλλη μεριά η περεστρόικα σημαίνει πως τώρα έρχεται ο καιρός της ανταμοιβής. Εκείνοι που πλήρωσαν, που επένδυσαν, που ετόκισαν, που δουλέψανε αμισθί δύο γενεές, που κατάθεσαν απανωτά στην τράπεζα του Μέλλοντος, που με ρείθρα αιμάτων και τάφους ανοιχτούς προστάτεψαν το φύτρο της επανάστασης, έρχεται τώρα η ώρα τους να καζαντίσουν.
Έρχεται δηλαδή ο καιρός να χαρούν το κόπια τους οικοδομώντας τον υγιή σοσιαλισμό. Επιστρέφοντας δηλαδή σε μια μορφή αυστηρής δημοκρατίας τύπου Σόλωνος.
Έτσι θα απολάψουν τα αγαθά του κόσμου ταπεινότερα και λιτά, δίκαια όμως και φιλοσοφημένα. Χωρίς η ελεύθερη ζωή και η ελεύθερη οικονομία να τους οδηγεί στο αδιέξοδο του πολέμου.
Γιατί αυτό είναι το θανάσιμο στίγμα των καπιταλιστικών κοινωνιών. Να οδηγούν το όχημα της ιστορίας με τις σιδερένιες ερπύστριες του πολέμου. Να προσφέρουν στον άνθρωπο μια σύντομη περίοδο ευφορίας άνεσης και λάμψης. Και ύστερα τον υποχρεώνουν να πληρώσει αυτή τη σπατάλη με οργή και με θάνατο.
Στο καπιταλιστικό σύστημα μετά το φαγοπότι και τη γενναία κρεοφαγία, οι συνδαιτυμόνες οφείλουν να γίνουν με τη σειρά τους κρέας για τα κανόνια τους. Αλλά όχι μόνον αυτοί. Μα και οι υπερέτες, οι κουβαλητές, τα παράσιτα, οι περίοικοι, οι ζητιάνοι, οι αντιρρησίες, και οι λίγοι ενάρετοι. Προπαντός αυτοί.
Από τη άλλη πλευρά το σωτήριο στίγμα των σοσιαλιστικών κοινωνιών είναι να οδηγούν το όχημα της ιστορίας επάνω στους ξύλινους τροχούς της καλόκυκλης ειρήνης.
Να προσφέρουν στον άνθρωπο μια βέβαιη πορεία, που κλείνει μέσα της την κοσμιότητα την πειθαρχία και την ανάγκη. Μια πορεία που να μην οδηγεί στο αδιέξοδο της πορείας των καπιταλιστικών κοινωνιών, και στο φονικό εργαλείο που την υπερβαίνει. Δηλαδή τον πόλεμο.
Από δω ένας έκφυλος νυχτόβιος. Με το όπιο, τις λίρες και τα γραμμάτια. Από κει ο χαρωπός τραγουδιστής. Με το κρασί, τη λύρα και τα γράμματα.
Το ακραίο σημείο της θεωρίας του Μαρξ, που δεν το κατανοήσαμε ακόμη όσο πρέπει, δεν είναι η ισοκατανομή των αγαθών. Ούτε η θεωρία της υπεραξίας, ούτε η πνευματική δικαιοσύνη, ούτε οι αταξικές κοινωνίες.
Το μεγαλώνυμο σημείο, που διαισθάνθηκε ο γιγάντιος νους του Μαρξ, είναι πως εισηγήθηκε ένα κοινωνικό μοντέλο που να αποκλείει τον πόλεμο.
Τι σημαίνει αυτό, το καταλαβαίνουμε σήμερα, όταν συλλογιστούμε εξήντα δυο Χρόνους μετά το θάνατο του Μαρξ η επιστήμη οδήγησε την ιστορία στο σημείο, που ένας πόλεμος πια ισοδυναμεί με τον εξαφανισμό του ανθρώπου από τον πλανήτη που κατοικεί. Εννοείτε που εννοώ την όγδοη Αυγούστου του 1945.
Τα πράγματα είναι σταράτα, όσο μια εγκάρδια χειραψία. Σχετικά με τον πόλεμο η θεωρία του Μαρξ αποναρκοθετεί το παρόν και απομαγνητίζει το μέλλον του ανθρώπου.
Με την περεστρόικα ο Γκορμπατσόφ γυρίζει τη ματιά του στη Δύση και της λέει:
- Καιρός να μας δώσετε, εκείνο που μας πήρατε. Το ψωμί δηλαδή και τη λευτεριά μας. Γιατί εμείς εκάμαμε την επανάσταση, αλλά εσείς καρπωθήκατε τα αγαθά της. Εμείς εσκάψαμε και κλαδέψαμε, που λέει μια ελληνική παροιμία, αλλά εσείς ήπιατε και μεθύσατε.
- Ο φόβος που σκορπίσαμε στην ψυχή σας, με τη φωτιά που ανάψαμε στη Ρωσία των δουλοπάροικων και των τσάρων, σας ανάγκασε να γίνετε προσεχτικοί!
- Για να μην πάθετε τα ίδια εδώσατε περισσότερα κόκαλα στο προλεταριάτο και την κουρελαρία. Εστρογγύλεψε η κοιλίτσα τους και πάψανε να αλυχτούν. Ήτανε φυσικό, γιατί σας ήταν ακίνδυνο να αφήσετε να λασκάρει η μέγκενη στο μυαλό τους και να ξεφιμωθεί η γλώσσα τους. Μ’ ένα σμπάρο δύο τρυγόνια.
- Τα απόνερα της τρικυμίας που σήκωσε η τρίαινα του Λένιν και των μπολσεβίκων σας έσπρωξαν να γίνετε φαινομενικά ανθρωπινότεροι. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως στο εγγύς ή στο απώτερο μέλλον του ανθρώπου, με τα συστήματά σας δεν ετοιμάζετε το φριχτότερο σφαγείο που θα γνωρίσει η γης.
Ύστερα στρέφεται στον πολύπαθο λαό του και του ψιθυρίζει σιγά:
-Περνώντας από τη φωτιά και τη θάλασσα ήρθε η ώρα να μάθουμε πως εικοσιπέντε αιώνες Επανάστασης, από το δακρυσμένο Ηράκλειτο ως το μονήρη Στάλιν, ξαναγυρίζουν το ρέμα της στη δημοκρατία του αθηναίου Σόλωνα. Στο αρχέτυπο των πολιτευμάτων και στον υπογραμμό των κοινωνιών.
- Η οδηγία του Σόλωνα, το γνήσιο δηλαδή πνεύμα της Επανάστασης, είναι να πολεμάς το κακό, το ηθικό κακό ή malum morale καθώς λένε οι σοφοί και οι γραφιάδες, όχι μόνο στους άλλους αλλά και στον ίδιο τον εαυτό σου. Παράλληλα, ταυτόχρονα και ισοδύναμα. Όσο δεν συλλογίζεσαι ότι έχεις το μερίδιο της προσωπικής σου ευθύνης, παντού όπου συναντάς το κακό, τόσο πιο ανεύθυνος γίνεσαι. Και πιο αποκλειστικά ένοχος.
- Επανάσταση σημαίνει ότι κάθε στιγμή πρέπει να στέκεσαι άγρυπνος, για να πατάς στο κεφάλι το μέσα σου δράκοντα. Εκείνη την πλεχταριά των φιδιών από την αμάθεια και τα πάθη σου, που χωρίς να κουράζεται πασχίζει ακατάπαυστα να ρίχνει τη λευτεριά σου στα δεσμά και στα σίδερα.
- Επανάσταση θα πει συναγερμός, και γρηγορείτε, και κατάσταση έκτακτης ανάγκης επ’ άπειρον. Μόνον όταν την υπηρετείς έτσι, και είσαι στη συνέχεια στη γραμμή των πρόσω, δεν θα συναντήσεις μπροστά σου τους Λαιστρυγόνες της αντίδρασης:
Ούτε το Νικόλαο Β΄ Ρομανόφ, τον τσάρο Δήμιο και τον τσάρο Λιμό, ούτε τον άθλιο καλόγερο Ρασπούτιν με την «ουράνια αίθουσα» και τα «φρόντιζε ηγαπητέ μου» στους υπουργούς, ούτε την τσαρίνα και τον τσάρεβιτς, ούτε τον πρωθυπουργό Στολύπιν το ναύαρχο Κολτσάκ ή το στρατηγό Κορνίλοφ.
- Κι αν χρειάζεται περισσότερο δεν θα συναντήσεις ποτέ σου Σιβηρία και Αρχιπέλαγος Γκούλακ. Την τραγική μέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς και τη γλοιώδη μέρα του Ντενίς Ιβάνοβιτς.
Και ο Γκορμπατσόφ αποσώνει έτσι την αποστροφή στο λαό του:
- Η δημοκρατία του Αθηναίου Σόλωνα, σύντροφοι, χάλκεψε πολίτες, που ο καθένας τους ήταν κι ένας μικρός νομοθέτης. Για τον εαυτό του και για τους άλλους. Σηκώστε το βλέμμα σας στην Ακρόπολη και θα ιδείτε τη δημοκρατία εκείνη τυπωμένη στην πέτρα.
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το ανέκδοτο έργο του Δημήτρη Λιαντίνη: ΟΔΟΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ
